Το Χρέος των Αρίστων

στις

Αποτελεί κοινή πεποίθηση όλων, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, πως οι Άριστοι κάθε κοινωνίας απέχουν απ’ τα Κοινά. Πως χλευάζουν την πολιτική και τις εκλογικές διαδικασίες και ως απόρροια αυτού απέχουν από τη διακυβέρνηση του Κράτους. Μια πεποίθηση που πρώτος διατύπωσε και αιτιολόγησε ο Πλάτων στο μνημειώδες έργο του: Πολιτεία. Εκεί, εισερχόμενος στην ψυχολογία των Αρίστων έγραψε τα εξής: 

«Δεν πρόκειται, λοιπόν, (οι Άριστοι) να αποφασίσουν να γίνουν άρχοντες, εάν δεν αναγκαστούν ή υπάρξει μια τιμωρία γι’ αυτούς. Έτσι που σχεδόν να θεωρείται ντροπή να αναλάβει κανείς με τη θέληση του κυβερνητικό αξίωμα πρωτού να εξαναγκαστεί να το πράξει. Και η πιο βαριά τιμωρία (για έναν Άριστο) είναι το να τον εξουσιάζει κάποιος χειρότερός του. Από φόβο γι’ αυτήν ακριβώς την τιμωρία δέχονται να ασκήσουν εξουσία οι άξιοι άνθρωποι. Και αναλαμβάνουν τότε να κυβερνήσουν όχι με την ιδέα ότι τους περιμένει εκεί κάτι καλό ή ότι θα καλοπεράσουν, αλλά σα να προχωρούν σε κάτι που είναι ανάγκη να το πράξουν και που δεν έχουν κάποιους καλύτερους τους ή έστω όμοιους τους για να το αναθέσουν. Γιατί αν υπήρχε μια πολιτεία αποτελούμενη εξολοκλήρου από Άριστους ανθρώπους, όλοι θα απέφευγαν να κυβερνήσουν, ακριβώς όπως τώρα όλοι επιζητούν την εξουσία. Και θα γινόταν έτσι ολοφάνερο ότι, από την Φύση του ο αληθινός άρχοντας δεν κοιτάζει το συμφέρον του, αλλά το συμφέρον των υπηκόων του (του λαού του)». Πλάτων, Πολιτεία, Α, 347 b-d.

Κατά τον Πλάτωνα, οι Άριστοι δεν επιδιώκουν τα αξιώματα, τις τιμές και τα πλούτη. Δεν έχουν ανάγκη την εφήμερη δόξα που προσφέρει η ανάληψη της Αρχής. Δεν είναι ούτε φιλόδοξοι, ούτε ματαιόδοξοι, ούτε φιλοχρήματοι. Κίνητρο τους είναι η Ανάγκη και ο Φόβος, καθώς θεωρούν ότι το να κυβερνώνται από κατώτερους ηθικά και πνευματικά ανθρώπους είναι η ύψιστη καταστροφή και τιμωρία!

Ο φόβος, όμως, αυτός δεν είναι (και δεν πρέπει να είναι) μόνο ατομικός, εν είδει ενός ιδιωτικού κύρους ή ελευθερίας που πλήττεται από την υποτέλεια σε έναν κατώτερο άρχοντα, αλλά ένας φόβος πολύ πιο ισχυρός ο οποίος απορρέει από τη Λογική και Ηθική αντίληψη πως μόνο μέσω της καλυτέρευσης του συνόλου προάγεται η αληθινή Ευδαιμονία, Ευφορία και Ευψυχία. Ειδάλλως, ο προσωπικός αυτός φόβος θα αποτελεί ακόμα μια ιδιοτέλεια και ματαιοδοξία. Και αν ένας τέτοιος ιδιοτελής άνθρωπος λάβει την εξουσία, δεν θα διαφέρει σε τίποτα από εκείνον που την είχε σφετεριστεί πρωτύτερα. Αργά ή γρήγορα θα κάνει ακριβώς τα ίδια!

Μονάχα διαμέσου της συλλογικής καλλιέργειας καλλιεργείται στον ύψιστο βαθμό το άτομο! Και για να γίνει αυτό οι πρώτοι που πρέπει να κινήσουν τις μάζες προς ένα νέο ανώτερο σκοπό, προς ένα νέο πνευματικό και πολιτισμικό υψίπεδο, είναι οι Άριστοι!

Γι’ αυτό ο Ζαρατούστρα άφησε το βουνό και κατέβηκε στην πόλη. Για να διδάξει, σαν τον Σωκράτη! Γι’ αυτό και ο Διογένης γυρνούσε κάθε πρωί μ’ ένα φανάρι ψάχνοντας για Ανθρώπους. Γι’ αυτό και ο Ηράκλειτος έπαιζε με τα παιδιά, γι’ αυτό και ο Επίκουρος ίδρυσε ένα κήπο για όλα τα στρώματα τα κοινωνικά!

Διαβάστε επίσης: «Για τους φιλοσόφους του καναπέ!»

Ο Αριστοτέλης έλεγε πως: «Ο άνθρωπος είναι ον φύσει κοινωνικό και πολιτικό. Αυτός που μπορεί να ζήσει μακριά απ’ τις ανθρώπινες κοινωνίες είναι είτε θηρίο, είτε θεός». Πολύ πιο πριν, οι Νόμοι των Δελφών περιείχαν την παραίνεση: «Κοινός Γίνου» (να είσαι κοινωνικός, να αποτελείς μέρος της κοινωνίας).

Γιατί, λοιπόν, απέχουν οι Άριστοι απ’ τα Κοινά; Και ως «Κοινά» δεν πρέπει να ορίσουμε μονάχα την Πολιτική ή την κατά Σεφέρη Πολιτικιά, αλλά την ευρύτερη κοινή ωφέλεια. Την διατριβή με την κοινωνία, την καλλιέργεια της, την απάντηση στα μεγαλύτερα προβλήματα της, όπως και την από κοινού διεκδίκηση μιας καλύτερης ζωής. Σήμερα βλέπουμε την συντριπτική πλειοψηφία των Αρίστων να είναι επικεντρωμένη, όσο ποτέ, στα δικά της ατομικά ζητήματα. Στην επίτευξη των αποκλειστικών ιδιωτικών της στόχων χωρίς καμία επαφή με τη λαϊκή βάση. Ενώ ακόμα και όσοι προσπαθούν να επηρεάσουν και να αλλάξουν τα πράγματα το κάνουν με έμμεσους και αφανείς τρόπους, είτε ως πολιτικοί σύμβουλοι, μέλη think tanks, ιδρυμάτων και ΜΚΟ, είτε μέσω συγγραμμάτων, ομιλιών και ερευνών προς ειδικό κοινό.

«Η ικανότητα χωρίς την εξουσία είναι εξίσου ανίσχυρη με την εξουσία χωρίς ικανότητα» – Gustave Le Bon.

Μήπως δεν αντιλαμβάνονται, οι Άριστοι, το μέγεθος ή την ταχύτητα της παρακμής; Μήπως δεν αντιλαμβάνονται πως κυβερνώνται από διεφθαρμένους, προδότες και πνευματικά λειψούς; Θα ήταν μάταιο να υποστηρίξει κανείς κάτι τέτοιο, καθώς η Αριστεία είναι άρρηκτα συνυφασμένη με μια στοιχειώδη Ευφυΐα. Χωρίς αυτό να σημαίνει, βέβαια, πως όσοι είναι ευφυείς είναι αυτομάτως και Άριστοι -άρα και Δίκαιοι και Ηθικοί.

Διαβάστε επίσης: «IQ και Αριστεία»

Ο Ορισμός της Αριστείας

Ερχόμαστε, λοιπόν, στο επόμενο ερώτημα που οφείλουμε να απαντήσουμε πρωτού εξετάσουμε το γιατί οι Άριστοι δεν ενεργούν. Και αυτό είναι το: ποιοί είναι οι Άριστοι; Τι καθιστά κάποιον Άριστο; Και για να καταλήξουμε σε έναν ορισμό θα πρέπει να εξετάσουμε την Αριστεία υπό ένα διαχρονικό και όχι εφήμερο πρίσμα. Οι Αρετές των Αρίστων -για να ευσταθεί ο ορισμός- θα πρέπει να έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά και την ίδια αξία στο διάβα των αιώνων. Να είναι πνευματικές και ηθικές, να μην εξαρτώνται από εφήμερες υλικές «τιμές». Από τίτλους σπουδών, αξιώματα και οικονομικά δυσθεώρητα στρώματα. Αυτά μπορούν να αποκτηθούν απ’ τον καθένα με χίλιους δυο τρόπους. Η Αριστεία, όμως, ούτε μετριέται, ούτε εξαγοράζεται, ούτε αντιγράφεται! Απορρέει από το Αίμα και το Πνεύμα. Από την Ηθική, τις επιλογές και τον συνολικό βίο του καθένα.

«Τὰ γράμματα εἶναι ἀπὸ τὶς πιὸ εὐγενικὲς ἀσκήσεις κι ἀπὸ τοὺς πιὸ ὑψηλοὺς πόθους τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ παιδεία εἶναι ὁ κυβερνήτης τοῦ βίου. Κι ἐπειδὴ οἱ ἀρχὲς αὐτὲς εἶναι ἀληθινές, πρέπει νὰ μὴν ξεχνοῦμε πὼς ὑπάρχει μία καλῇ παιδεία -ἐκείνη ποὺ ἐλευθερώνει καὶ βοηθᾷ τὸν ἄνθρωπο νὰ ὁλοκληρωθεῖ σύμφωνα μὲ τὸν ἑαυτό του καὶ μία κακὴ παιδεία -ἐκείνη ποὺ διαστρέφει καὶ ἀποστεγνώνει καὶ εἶναι μία βιομηχανία ποὺ παράγει τοὺς ψευτομορφωμένους καὶ τοὺς νεόπλουτούς της μάθησης, ποὺ ἔχουν τὴν ἴδια κίβδηλη εὐγένεια μὲ τοὺς νεόπλουτούς του χρήματος» – Γ. Σεφέρης

Η Αριστεία ταυτίζεται διαχρονικά με την προσφορά στο σύνολο, την Αυταπάρνηση και τον Ηρωισμό. Κοινή τους βάση η Αυτοθυσία! Η θυσία του Εγώ, με ότι αυτό συνεπάγεται (καριέρα, αξιώματα, θέλω κλπ.) εμπρός στο Εμείς, όποτε αυτό απαιτείται. Η Αριστεία συνεπώς είναι το ακριβώς αντίθετο της Ιδιωτείας. Ήρωες, Αγωνιστές, και πάσης φύσεως Ηγέτες. Φιλόσοφοι, Επιστήμονες, Εφευρέτες. Ποιητές και Καλλιτέχνες. Όσοι στο διάβα των αιώνων δοξάσθηκαν όσο κανείς, αγωνίστηκαν με κάθε τρόπο για συλλογική ανέλιξη. Προήγαγαν την εξέλιξη δίνοντας πολλά περισσότερα απ’ όσα πήραν. Από τις γνώσεις και το βιός τους, μέχρι την ίδια τους τη ζωή. Και ακόμα κι όσοι δεν έγραψαν τα ονόματα τους στα βιβλία της ιστορίας, αλλά που έζησαν φροντίζοντας για το κοινό καλό, μνημονεύονται από γενιά σε γενιά απ’ τον ίδιο το λαό.

«Ου γαρ δοκείν Άριστος, αλλ’ είναι θέλει! (Μην επιθυμείς να φαίνεσαι Άριστος, αλλά να είσαι!) – Αισχύλος

Και όσοι ίσως απορούν με κάποιους όρους, θα πρέπει να γνωρίζουν πως η Επανάσταση γίνεται καί με Σπαθί καί με Πένα! Πράγμα που σημαίνει πως δεν χρειάζεται να είναι κανείς μόνο πολεμιστής ή μόνο ποιητής για να προσφέρει. Μπορεί να είναι ο οποιοσδήποτε, από έναν απλό πολίτη μέχρι έναν ανώτατο ακαδημαϊκό που δεν θα φοβηθεί να ρισκάρει την καριέρα του για να διδάξει την Αλήθεια. Για να χαράξει ένα διαφορετικό δρόμο κόντρα στις νόρμες και στα κατεστημένα. Ακούγοντας το Αίμα του, διαπιστώνοντας αυτό που ο Νίτσε όρισε καλύτερα απ’ τον καθένα, ότι το Αίμα είναι Πνεύμα!

Σήμερα, σε ένα κόσμο που τρέχει με ιλιγγιώδης ρυθμούς και οπού η ποιότητα και οι επιτυχίες ορίζονται μονάχα από χρηματιστηριακές τιμές, έχουμε περισσότερο από ποτέ ανάγκη από στοχαστές. Από φιλοσόφους μαχητές και κοινωνικούς ζυμωτές, παρά από οικονομολόγους, τραπεζίτες και λογιστές!

Ο Φρειδερίκος Νίτσε με την στρατιωτική του περιβολή. Έλαβε μέρος στον Γαλλοπρωσικό πόλεμο του 1870-71.

«Η ικανότητα χωρίς την εξουσία είναι εξίσου ανίσχυρη με την εξουσία χωρίς την ικανότητα» – Gustave Le Bon.

Συνεπώς καταλήγουμε πως δεν υφίσταται Αριστεία υπό ατομικό πρίσμα, τουναντίον οποίος κοιτάει μόνο τον εαυτό του, όποιος ζει ιδιοτελώς αδιαφορώντας ή καταπατώντας τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των άλλων διάγει ένα βίο φύση αντικοινωνικό και αντιαξιακό! Άριστοι είναι όσοι εργάζονται πνευματικά ή σωματικά προς όφελος του συνόλου, όχι του εαυτού τους! Σήμερα μπορεί να υπάρχουν αρκετοί αριστούχοι και πάμπολλοι τεχνοκράτες, έχουμε όμως ελάχιστους Άριστους!

«Η φυσική ικανότητα χωρίς παιδεία έχει ανυψώσει προς τη δόξα και την αρετή περισσότερους ανθρώπους, απ’ ό,τι η παιδεία χωρίς φυσική ικανότητα» – Κικέρων

Στη σημερινή κοινωνία υπάρχει όμως και μια άλλη κατηγορία, αυτή της Τυχοδιωκτικής Αριστείας. Δηλαδή των ατόμων που καθαρά οφελιμιστικά και υποκριτικά ακολουθούν ένα δρόμο προκειμένου να εξασφαλίσουν το μέλλον τους ή για να συγκαλύψουν άλλες δραστηριότητες τους. Εξέχον παράδειγμα ο χώρος της πολιτικής, ορισμένοι ακαδημαϊκοι και αρκετοί «φιλάνθρωποι» Μασόνοι και μη!

Εδώ, λοιπόν, εδραζεται η ειδοποιός διαφορά της ουσιαστικής με την φαινομενική/υποκριτική προσφορά στο σύνολο. Γι’ αυτό και τους πραγματικούς Αρίστους τους τιμάει και τους σέβεται όλος ο λαός, όχι μόνο μια μερίδα ή μόνο ένας συγκεκριμένος χώρος/ίδρυμα που τους αναδεικνύει ως πρότυπα.

Άνθρωποι που μισούν την κοινωνία, το έθνος ή γενικότερα το σύνολο των ανθρώπων είναι αδύνατο να θεωρηθούν Άριστοι, όσες πρωτιές κι αν πετύχουν σε έναν συγκριμένο κλάδο. Εξού και η Αυτοθυσία ορίζει όχι μόνο την πραγματική Αριστεία, αλλά και τον αληθινό άνθρωπο. Διότι ο άνθρωπος που θα δώσει με ανιδιοτέλεια την ψυχή τους προς ένα σκοπό, ακόμα κι αν ακολουθήσει λάθος μονοπάτι, στο τέλος θα βρει τον δρόμο του. Θα ξεπεράσει τον όποιο δογματισμό κι εν τέλει μόνο καλό θα κάνει στο σύνολο.

Ο Πλάτων έλεγε πως χρέος των Αρίστων είναι η ανάληψη της αρχής. Πως φέρουν το χρέος της ηγεσίας του συνόλου. Πως είναι στη Φύση τους να μην ανέχονται και να μην υπομένουν το να διοικούνται από κατώτερους τους. Πως είναι αδύνατον λοιπόν σήμερα να παρακολουθούν αμέτοχοι τις εξελίξεις, οδεύοντας από κοινού με την πολιτεία στο κενό;

«Η αδράνεια εξασθενεί την δύναμη του νου» – Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Οι βασικές αιτίες για τη σημερινή κατάσταση είναι το μέγεθος, τα δόγματα και τα πρότυπα της σύγχρονης «Πολιτείας». 1) Ο υπερπληθυσμός του ενοποιημένου κράτους σε αντιδιαστολή με της μικρές και αυτόνομες πόλεις/κράτη της εποχής του Πλάτωνα. 2) Το Διαίρει και Βασίλευε της Δημοκρατίας. Η διχοτόμηση του λαού σε κομματικές παρατάξεις, ιδεολογίες και ιδεοληψίες. 3) Τα φιλελεύθερα, υλιστικά και Μαρξιστικά δόγματα. Και φυσικά 4) η αθρόα εισβολή αλλοφύλων. Διότι σε μια διαδικασία διαρκούς ομογενοποίησης ετερόκλητων στοιχείων δημιουργείται μια απρόσωπη και άψυχη κρατική οντότητα στην οποία το άτομο χάνει την επαφή του με το σύνολο. Χάνει τους άλλοτε αυτονόητους και άρρηκτους δεσμούς αίματος και παράδοσης. Αποξενώνεται απ’ την κοινωνία, βρισκόμενο διαρκώς μεταξύ αγνώστων και κλείνεται στον εαυτό του. Δεν το ενώνει τίποτα το ουσιαστικό με κανέναν, πέρα από μια ενδεχόμενη κοινή εργασία, ενώ το χωρίζουν τα πάντα. Έτσι, μοιραία, κοιτάει μονάχα το ατομικό του συμφέρον και στην καλύτερη αυτό της οικογένειας του. Αποστρέφεται την Ιδέα του Έθνους καθώς αποτελεί πλέον μια ουτοπία και στρέφεται ψυχή και σώματι ενάντια στο κράτος και στη ράτσα του η οποία τον έχει προδώσει.

Διαβάστε επίσης: «Είναι ο Εθνικισμός Ματαιοδοξία;»

Σε μια Πολιτεία όπου η ποσότητα ορίζει την ποιότητα, οι Άριστοι αποτελούν αμελητέα ποσότητα!

Ποιο είναι το χρέος των Αρίστων; Υπάρχει νόημα να ασχοληθεί κανείς, σήμερα, με τα Κοινά; Υπάρχει ελπίδα για μια Αξιοκρατική και Αριστοκρατική Πολιτεία; Και αν ναι, πως μπορεί να επιτευχθεί αυτό; Πως μπορεί να επιτευχθεί μια ευρεία Κοινωνική Αναγέννηση και ένα Επικούρειο Κοινωνικό Συμβόλαιο αν όχι μέσα από την ενασχόληση των Αρίστων με τα Κοινά; Αν όχι μέσα από ζυμώσεις σε κοινωνικές, πολιτειακές και εργασιακές Δομές; Αν όχι με το να αποτελούν οι Άριστοι εμπνευστές, καθοδηγητές και υγιή πρότυπα προς μίμηση; Και για να γίνει αυτό θα πρέπει να ξαναβρούν την χαμένοι τους Αυτοπεποίθηση. Την χαμένη τους Δύναμη της Θέλησης. Την χαμένη Πίστη στον Εαυτό τους!

Το βασικό πρόβλημα σήμερα είναι ο Πασιφισμός. Η Αδράνεια, η Ηττοπάθεια και η Ατολμία! Η παραίτηση του λαού γενικότερα, όχι μόνο των Αρίστων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η ραγδαία αύξηση των αυτοκτονιών.

Είναι λογικό μια διαδικασία διαρκούς εσωστρέφειας να καταστρέφει σταδιακά τον ψυχισμό του ατόμου. Φτάνοντας στο σημείο, όταν πια δεν μπορεί να βρει λύση στα προβλήματα του, να μη διστάζει να κάνει κακό στον εαυτό του. Ένας άνθρωπος, όμως, που συνδέεται με δεσμούς αίματος και αγάπης με τους γύρω του, που νοιάζεται για την οικογένεια και την κοινωνία του, δεν δύνανται να προβεί σε μια αυτοχειρία τιμωρώντας τους. (Είναι κοινώς παραδεκτό, πλέον, πως η αυτοκτονία είναι στην μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων μια πράξη εκδίκησης).

Όποιος αγαπάει μάχεται, όποιος έχει πίστη στους δικούς του ανθρώπους και θέλει να εξασφαλίσει ένα καλύτερο μέλλον για όλους προχωράει! Σε μια ιδιοτελή κοινωνία, όμως, είναι απολύτως αναμενόμενο αντί για Ήρωες να έχουμε αυτόχειρες. Και ως αυτοχειρία δεν πρέπει να λογίζεται μόνο η αυτοκτονία, αλλά και ο σταδιακός θάνατο του ατόμου που κλείνεται στον εαυτό του, αδιαφορώντας για τα πάντα γύρω του.

«Η δύναμη της αγέλης είναι ο λύκος και η δύναμη του λύκου είναι η αγέλη του» – Rudyard Kipling.

Το χρέος μας σήμερα είναι ο Ηρωισμός ενάντια στην Αυτοχειρία. Ο Κοινωνισμός ενάντια στην Ιδιωτεία. Η Αφύπνιση ενάντια στη Λήθη. Η διαγωγή ενός διαφορετικού βίου. Βίου αιώνιου, όχι συγκαιρινού. Και συνάμα πολύ πιο δύσκολου. Ενός βίου στον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται την ύπαρξη του όχι ως μια στιγμιαία (χρονικά) μονάδα, αλλά ως ένα μέρος ενός συνόλου. Ως ένα αδιάσπαστο κομμάτι μιας αλυσίδας. Μιας ζωής που απαντάει σε αρχέγονες αξίες, ιδανικά και αρετές. Μιας αντίληψης πως οι πράξεις και οι επιλογές μας έχουν αιώνιο αντίκτυπο, ακόμα κι αν δεν αναγνωρίζονται στο παρόν ή επικρίνονται από ένα μέρος της κοινωνίας. Μιας ζωής ενάντια στον χρόνο, μέσω της οποίας κατακτάται η πραγματική αθανασία!

«Είμαι και γώ μια πέτρα από το τείχος της Ακρόπολης. Και η θέση μου είναι εκεί, πάντα ήταν εκεί. Δεν μπορώ πια να είμαι αμέτοχος – Γ. Σεφέρης.

Αλέξανδρος Τζούλιος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s